Müvəqqəti işçinin əsl qiyməti: ştat işçisi ilə müqayisə

650 AZN əmək haqqı alan ştat işçi şirkətə ayda 650 AZN yox, təxminən 859 AZN başa gəlir. Bunun səbəbi məzuniyyət ehtiyatı (~54 AZN) və işəgötürənin ödədiyi 22% DSMF haqqıdır. İldə bu, bir vəzifə üçün təxminən 10 300 AZN deməkdir. Müvəqqəti işçi ilə müqayisə yalnız bu tam rəqəmlə aparılanda düzgün olur.

Ştat işçinin aylıq xərci necə hesablanır?

Hesablama üç addımdan ibarətdir. Əvvəlcə əmək haqqına məzuniyyət ehtiyatı əlavə olunur, çünki işçi ildə bir ay ödənişli məzuniyyətə çıxır və bu xərc hər aya bölünür. Sonra cəmə işəgötürənin DSMF haqqı (22%) gəlir.

Addım	Hesablama	Məbləğ
Aylıq əmək haqqı	—	650 AZN
Məzuniyyət ehtiyatı (1/12)	650 ÷ 12	~54 AZN
Ara cəm	650 + 54	704 AZN
İşəgötürənin DSMF haqqı (22%)	704 × 1,22	~859 AZN/ay
İllik xərc	859 × 12	~10 300 AZN/il

Bu, hər hansı mühasibin təkrarlaya biləcəyi açıq hesablamadır. Cədvəldə işə qəbul, təlim və idarəetmə vaxtı yoxdur. Onlar əlavə gəlir, ona görə real rəqəm bundan da yüksəkdir.

Hesablamaya daxil olmayan xərclər hansılardır?

Cədvəl yalnız birbaşa əmək xərcini göstərir. Bir vəzifəni doldurmaq üçün elan, müsahibə, sənədləşmə və ilk həftələrin təlimi lazımdır. Bu işlər HR və rəhbərlərin vaxtını alır, amma heç bir hesab-fakturada görünmür.

Ən böyük gizli xərc isə boş günlərdir. Ştat işçiyə iş az olan günlərdə də tam ödəniş edilir. Pik həftəyə görə qurulmuş komanda sakit həftələrdə yarı yüklənir. Bu fərq heç bir hesabatda ayrıca sətir kimi görünmür.

İşçi ayın bütün günlərində lazım deyilsə, xərc necə dəyişir?

Ayda 22 iş günü fərz edək. Ştat işçinin aylıq xərci (859 AZN) dəyişmir, amma faydalı iş gününün dəyəri yüklənmə azaldıqca artır.

Ayda real lazım olan gün	Faydalı bir günün dəyəri
22 gün	~39 AZN
18 gün	~48 AZN
15 gün	~57 AZN
10 gün	~86 AZN

Yəni bir vəzifə ayın yarısında boş qalırsa, işlənən hər gün iki dəfə baha başa gəlir. Anbar, pərakəndə və istehsalda iş həcmi həftədən həftəyə dəyişdiyi üçün bu vəziyyət nadir deyil.

Müvəqqəti işçi ilə müqayisəni necə düzgün aparmaq olar?

Müqayisə ştat işçinin əmək haqqı ilə yox, onun tam xərci ilə aparılmalıdır. 650 AZN-i günlük ödənişlə müqayisə edən rəhbər real fərqi görmür. Düzgün sual belədir: "Bu vəzifə ayda neçə gün həqiqətən lazımdır və bu günlərin hər biri bizə neçəyə başa gəlir?"

Müvəqqəti modeldə ödəniş yalnız faktiki işlənmiş növbələrə görə edilir. Boş gün üçün xərc yaranmır. Günlük qiymətə isə adətən vergi və komissiya daxil olur, ona görə müqayisədə bu da nəzərə alınmalıdır.

Hansı vəzifələr üçün ştat, hansılar üçün müvəqqəti işçi daha məntiqlidir?

Hər gün eyni həcmdə görülən iş üçün ştat işçi məntiqlidir. Bunlara növbə rəhbəri, anbar müdiri və sistemlə işləyən operator aiddir. Onların bilgisi şirkətdə qalmalıdır.

Həcmi dəyişən iş üçün isə müvəqqəti işçi daha uyğundur. Mal qəbulu, toplama (picking), qablaşdırma, yükləmə və inventarizasiya kimi işlər pik günlərdə artır, sakit günlərdə azalır. Çox şirkət sabit nüvəni ştatda saxlayır, dəyişən hissəni isə günəmuzd işçilərlə bağlayır.

Sabit nüvəni və dəyişən hissəni necə müəyyən etmək olar?

Bunun üçün öz məlumatlarınız kifayətdir. Son üç ayın gündəlik iş həcmini götürün: qəbul olunan palet, yığılan sifariş və ya işlənmiş adam-saat. Sonra üç rəqəmə baxın.

Göstərici	Nəyi göstərir	Kim bağlamalıdır
Ən aşağı gündəlik həcm	Hər gün mütləq görülən iş	Ştat komandası
Orta gündəlik həcm	Adi həftənin yükü	Ştat və əlavə saatlar
Pik gündəlik həcm	Ən gərgin günlərin yükü	Müvəqqəti işçilər

Ştat komandasının ölçüsü ən aşağı həcmə yaxın olanda boş günlər azalır. Orta ilə pik arasındakı fərq isə məhz həmin günlərə sifariş olunan növbələrlə bağlanır. Komandanı pikə görə quran şirkət ilin çox hissəsində ödədiyi, amma istifadə etmədiyi günlər yaradır.

Xərc müqayisəsində ən çox hansı səhvlər edilir?

Birinci səhv maaşı tam xərc kimi götürməkdir. Yuxarıdakı cədvəl göstərir ki, fərq ayda təxminən 209 AZN-dir. İkinci səhv ştat vəzifəsinin hər gün tam yükləndiyini fərz etməkdir. Üçüncüsü isə pik günlərdə əlavə saatların və gecikmiş sifarişlərin dəyərini nəzərə almamaqdır. Pik günü əskik komanda ilə keçən anbar ya əlavə saat üçün ödəyir, ya da sifarişi gecikdirir. Hər iki halda xərc yaranır, sadəcə başqa sətirdə görünür.

Bu hesablamanı öz şirkətinizdə necə tətbiq etmək olar?

Dörd addım kifayətdir. Birincisi, həcmi dəyişən vəzifələrin siyahısını tutun: mal qəbulu, toplama, qablaşdırma, yükləmə. İkincisi, hər vəzifə üçün tam aylıq xərci yuxarıdakı qayda ilə hesablayın. Üçüncüsü, son üç ayda bu vəzifənin real lazım olduğu günləri sayın. Dördüncüsü, tam xərci bu günlərə bölüb faydalı bir günün dəyərini tapın. Nəticəni maliyyə və əməliyyat rəhbərləri birlikdə müzakirə etməlidir, çünki birincisi xərci, ikincisi iş həcmini daha yaxşı bilir. Ətraflı: Müvəqqəti işçi qərarını kim verməlidir.

Tez-tez verilən suallar

650 AZN maaşlı işçi şirkətə ayda nə qədər başa gəlir?

Məzuniyyət ehtiyatı (~54 AZN) və 22% işəgötürən DSMF haqqı ilə təxminən 859 AZN. İldə bu, təxminən 10 300 AZN edir. İşə qəbul və təlim xərcləri bu rəqəmə daxil deyil.

Məzuniyyət ehtiyatı nədir?

İşçinin illik ödənişli məzuniyyəti üçün hər ay ayrılan məbləğdir. Sadə hesablamada aylıq əmək haqqının 1/12 hissəsi götürülür. 650 AZN maaşda bu, təxminən 54 AZN edir.

DSMF hansı məbləğə hesablanır?

Bu nümunədə 22% işəgötürən haqqı əmək haqqı ilə məzuniyyət ehtiyatının cəminə (704 AZN) tətbiq olunub. Nəticə təxminən 859 AZN-dir. Dəqiq hesablama üçün şirkətin mühasibi ilə yoxlamaq lazımdır.

Müvəqqəti işçi həmişə daha ucuzdurmu?

Xeyr. Vəzifə ayın bütün günlərində tam yüklənirsə, ştat işçi daha sərfəli ola bilər. Fərq iş həcmi dəyişəndə yaranır, çünki müvəqqəti modeldə boş günlər üçün ödəniş edilmir.

Müqayisə üçün hansı rəqəmi götürmək lazımdır?

Ştat vəzifənin tam xərcini, yəni maaş, məzuniyyət ehtiyatı və DSMF cəmini götürün. Sonra onu vəzifənin ayda real lazım olduğu günlərə bölün. Günlük model ilə müqayisə yalnız bu rəqəmlə düzgün olur.

Dəyişən iş həcmini idarə etmək haqqında daha ətraflı: Dəyişkən əmək xərcini necə idarə etməli. Pik günlər üçün işçi sifarişi: TEZISH bizneslər üçün.

Sizin komandanızda hansı vəzifə ayın yarısında boş qalır?